Âleme savrulmuş Çeçenlere dair

Çeçenya’da önce 1994-1996’daki birinci savaş, ardından 1999’da başlayıp hala süren ikinci savaş yüzünden dünyanın dört bir yanına dağılan Çeçenlerin sayısı hakkında sağlıklı bilgiler ortada yokken, halihazırda Çeçen diasporasının ne kadar olduğuna dair Chechenpress’ten Salam Talhigov ilginç bir çalışmaya imza attı.

Talhigov’un Rusya ve Rus yanlısı Çeçen kaynaklarına dayanarak yaptığı hesaba göre Çeçenya dışında, Rusya, eski SSCB bölgeleri, Avrupa ve Ortadoğu’da 1 milyon 40 bin Çeçen yaşıyor. Tabi kendisinin de dediği gibi ‘ancak tüm bu bilgilerin ne kadar doğru olduğu tartışmalı.’
“Çeçenya dışında kaç Çeçen yaşıyor” sorusunun peşine düşen Talgihov’un derlemesi şöyle:
Rus uzmanların değerlendirmeleri bugün Moskova’da 100-300 bin Çeçen’in yaşadığı yönünde. Kesin rakamı kimse bilmiyor. Ancak Moskova’da Çeçenlerin yaşadığı daire sayısı ile ilgili rakam kesin; 80 bin. ‘Çeçen dairelerinin’ sayısını Moskova İçişleri Dairesi Basın Sekreterliği, Nord-Ost olaylarından sonra ‘Çeçenler arasında’ yapılan pasaport kontrolünden sonra açıkladı. Çeçenlerin birçoğunun Moskova’da yalnız değil de ailelerle yaşadığını düşünürsek bu dairelerde en az 200 bin insan yaşadığını hesap edebiliriz. Çoğunluk olarak bunlar eski Sovyet dönemi parti yetkilileri, işadamları, eski komünist ‘entelektüel’ler ve aileleri.
Diğer Rusya şehir ve bölgelerinde ne kadar Çeçen yaşıyor? Bununla ilgili bilgiler parça parça, ancak ortalama bir sonuç çıkarmak için yeterli. Pskovski bölgesinde bulunan ‘resmi’ sitelerden birine göre, bölgede 1050, Stavropol’de 13 bin, Rostov’da 40-45 bin, Sverdlovski bölgesinde 1000, Nijegorod’da da 1000 Çeçen yaşıyor. Çelyabinski bölgesinde 2,5 bin, Kaliningrad’da da yaklaşık 1000 Çeçen.

Volgograd bölgesinde oldukça büyük Çeçen diasporası bulunuyor; 35 bin. Çeçenler çoğunlukla köylerde yaşıyor ve sebzecilik ve hayvancılıkla ilgileniyor. Şehirlerde yaşayan küçük kısım ise ekonomi ve ticaretle ilgileniyor. St.Petersburg’da da 20 bin kadar Çeçen var. Komi Cumhuriyeti’nde toplam 500 Çeçen yaşıyor. Tambovşina’da 4 bin. Tümen bölgesinde de büyük bir Vaynah (Çeçen, İnguş ve Kistlerin üst etnik grubu) diasporası yaşıyor; 37 bin, tahminen bunlardan 30 bin Çeçen. Bunlar çoğunlukla aileleri ile Sovyet döneminde gelen petrol işçileri. Onlara savaş döneminde Çeçenya’da çok sayıda mülteci de katıldı. Başkurdistan’ın başkenti Ufa’da 1500 Çeçen kayıtlı. Hanti Mansiyski özerk bölgesinde 6 bin Vaynah yaşıyor, bulardan 4 bin 500’ü Çeçen. Samara bölgesinde 2 bin Çeçen yaşıyor. Komşu Saratov bölgesinde yaklaşık 17 bin Çeçen kayıtlı. Permski bölgesinde bildirildiğine göre, ‘birkaç bin’ Çeçen yaşıyor. ‘Birkaç’ tan genellikle en az iki bin, en çok beş bin kastediliyor. Bunun için biz Permski bölgesinde üç bin Çeçen yaşadığını hesap edeceğiz. Yaraslov bölgesinde 10 bin Çeçen yaşıyor, çoğunluğu çiftçilikle uğraşıyor, işçiler ve işverenler de var. Tverski bölgesinde Çeçen diasporası hesaplanmadı, ama orada ‘binlerce’ Çeçen yaşadığı, onların ‘bazı köylere’ tamamen yerleştiği açıklamaları geliyor. Bu bölgede de yaklaşık 3 bin Çeçen yaşadığını farz edeceğiz.
Astrahan bölgesinde 40 binden fazla Çeçen yaşıyor. Kalmık’ta Novaya Gazete’nin bilgilerine göre, 17 bin Çeçen yaşıyor. İnguşetya’da, Rus yanlısı Çeçenya hükümeti göç idaresi başkanı Mompaşa Maçuev’in bilgilerine göre, Haziran 2005 tarihinde 45 bin Çeçen mülteci yaşıyordu (38 bini kamplarda, 7 bini evlerde). Karaçay-Çerkes’te 15 bin kadar Çeçen mülteci var. Kuzey Osetya’da (özellikle Mezdegu’da) 11 bin kadar Çeçen yaşıyor. Borozdinovskoye olaylarına bağlı olarak Dağıstan’da yerli Çeçenler dışında 100 bin Çeçen mülteci yaşadığını öğrendik.
Eğer bu rakamlara inanacak olursak Rusya Federasyonu’nun 88 bölgesinden 26’sında yaklaşık 700 bin Çeçen yaşıyor. Rusya Federasyonu’nun geri kalan 62 bölgesinin her birinde 2’şer bin Çeçen yaşadığını düşünürsek Rusya bölgesinde yaşayan Çeçenlerin sayısı 800 bini geçiyor. Bu rakam ne kadar gerçek fikir yürütmek zor.
Diğer Post-Sovyet ülkelerinde ne kadar Çeçen yaşıyor? Bakılacak olursa en çok Kazakistan’da yaşıyor. Kazakistan İçişleri Bakan Yardımcısı İvan Otto’nun bilgilerine göre, bu ülkede Kazak vatandaşlığı ile 100 binden fazla çeçen yaşıyor, 15 Çeçen mülteci de. Kırgızistan’da 15 bin, Ukrayna’da 20 bin Çeçen mülteci yaşıyor. Gürcistan’da resmi olarak 909 Çeçen mülteci kayıtlı. Azerbaycan’da 9 bin Çeçen mülteci BM Mülteciler Yüksek Komiserliği listelerinde. Litvanya’da 2,5 bin Çeçen mülteci. Moldavya, Beyaz Rusya, Estonya ve Letonya’yı saymasak bile gördüğümüz gibi Post-Sovyet ülkelerinde 160 binden fazla kişi var.
Peki Batı Avrupa ve Ortadoğu’da ne kadar Çeçen var? BM’ye göre, sadece Avrupa ülkelerinde 30 binden fazla Çeçen yaşıyor. ‘Komsomolskaya Pravda’ gazetesi muhabiri A. Yevtuşenko’ya göre, Türkiye’de 25 bin Çeçen var. Hemen hemen aynı sayıda Ürdün, Suriye ve diğer Arap ülkelerinde de Çeçenler var. Yani eski SSCB sınırları dışında 80 bin Çeçen var diye hesaplanabilir. Tüm bu bilgileri toplayarak şöyle bir sonuca gitmek mümkün, Çeçenya dışında, Rusya’da, Post-Sovyet bölgeleri, Avrupa ve Ortadoğu’da 1 milyon 40 bin Çeçen yaşıyor. Ancak tüm bu bilgiler ne kadar doğru tartışmalı bir konu.

Kaynak: AjansKafkas

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir