Çeçenistan

YÜZÖLÇÜM

16.000 km2

NÜFUS

1.300.000 (1992 rakamları)
Çeçenler: 1.000.000
Rus, Ermeni ve diğerleri: 300.000

Çeçenistanın başkenti Caharkaladır. Bu ad Dudayevin şehadetinden sonra verildi. Kentin tarihi adı Sölc-ghala (Sölca-kale)dır. Sovyet döneminde Ruslarca verilen ad korkunç anlamına gelen ve Çar İvan Grozninin adına izafe edilen Grozni idi. Diğer kentler ise Şali (Çeçence Tela, 1990da kent oldu), Gudermes (1941de kent oldu), Argun (1967de kent oldu), Urus-Martan (1990da kent oldu)dır.

İLÇELER

Nauriski, Telkovski, Nadtereçnıy, Grovnenskiy, Gudermezkiy, Açhoy-Martan, Urus-Martan, Şali, Nozhay-Yurt (Nocay-Yurt), Vedeno (Viedan), Sovyetskoya.

ÇEÇENYANIN KAFKASYADAKİ SINIRLARI

Doğusunda ve güneydoğusunda Rusya Federasyonuna bağlı Dağıstan Cumhuriyeti, güneyinde Gürcistan, batısında İnguşetya Cumhuriyeti, kuzeyinde Stavropol Kray ve Kalmukya Cumhuriyetleri bulunmaktadır.

DAĞLAR

Çeçenyanın güneyi tamamen dağlıktır. Bu dağlar batıdaki Nazraniden başlayıp doğudaki Gerzel-dola kadar uzanır. En batı uçta bulunan Stolovaya dağından İtumgallaya kadar uzanan sıradağlar Taşlır Dağları (Thulgandagghaş) adını alır. Taşlık sıradağlarının kuzeyinde Sunzha (Sunja) sıradağları adı verilen dağlar vardır. Onunda kuzeyinde Terek sıradağları bulunur. Sunzha sıradağlarının arasından dikine Terek Nehrinin Sunzha koluna bağlı büyük çaylar akar. Dağlardan daha çok sözü edilmesi gerekenler Çeçenyanın güney sınırını oluşturanlardır. Batıdan doğuya doğru sınır boyunca uzanan büyük dağlar, Kafkas sıradağlarının birer tepeleri olarak kabul edilebilir:

Stovolaya
Dağı
2993
m
Şan
Dağı
4451
m
Hahalgi
(Xaxalgi)
3032
m
Tebulosynta
(Tiebuolt lam)
4493
m
Diklosmta
(Dikaluoy lam)
4285
m
Cobolgo
dağı
2725
m

NEHİRLER

Çeçenyanın en önemli nehri Terektir. Bu step tipli nehir tipine girmektedir. Bu nehir Kafkas sıradağlarının buzluklarından kaynaklıdır. Kuzey Otesyanın Mozdak nehrinden Çeçenyanın Bienon-Yurt istikametinde ülkeye girer. Batıdan doğuya doğru hafif bir kavisle uzanır. Dağıstana yakın kuzeye dönerek Kızıldiyar istikametinde akar, Kaspi Denizine (Hazar Denizi) dökülür. Uzunluğu 590 kmdir.
Terekten sonra Çeçenyanın en önemli nehri Sunzha (Sunca) Nehridir. Bu nehir Terek Nehrinin en büyük kollarındandır. Sunzha Nehri Çeçenyanın güneyindeki Taşlık sıradağlarından kaynaklanır. Güneyde kuzeye doğru dikine akan Assa, Argun, Hulahula çaylarıyla beslenir. Kuzey Otesyanın doğu sınırlarını dikine kesip Nazrana (İnguşyanın Baş nehri) ulaşır ve oradan Marbulaka (Erıthoy) doğru döner, Caharkalaya varır. Buradan Gudermese, Gudermesten kuzeye döner ve Telkovski rayonunun güneyinden Terek Nehrine dökülür.Sunzha (Sunca) nehrini, batıdan doğuya doğru sayarsak Assa, Argun, Hulahulo gibi büyük çaylar besler.
Assa Çayı- Fortonga, Gexi, martan çayları besler. Assa Gürcistandan kaynaklanır. Sunzhenskiy rayonuna ait Nesterovskayaya kadar kuzeye doğru dikine indikten sonra doğuya yönelir, Urus-Martan rayonunun hemen kuzeyinden Sunzha nehrine dökülür. Gexi (Gehi), Martan gibi kolları vardır.
Argun Çayı- Assa gibi Argun da Sunzha nehrinin büyük kollarındandır. Gürcistanın Şatilisinden Çeçenyaya giren Sovyetskoya rayonunun ortalarında dikine kuzeye dönen bu çay Şatili rayonunun en kuzeyinde, şimdiki Argun ilinin tam kuzeyinde Sunzhaya dökülür. Şaro Argun, Çhentiyn Argun adlı iki kolu vardır.
Hulahulo Çayı Sunzha nehrinin üçüncü büyük koludur. Dağıstanın Gogalt köyünden Çeçenyaya (güneydoğudan) girer. Şali ile Gudermes kentinden Sunzhayla birleşir.

GÖLLER

Çeçenyada Qhjözan-yam (Kuzenoy-Am) adını taşıyan iki göl vardır. İlki Andi dağlarının güney eteklerindedir. Deniz seviyesinden 1869 m yüksekliktedir. Derinliği 72 m, yüzölçümü 2 km2dir.
Aynı adı taşıyan ilkinden daha küçük bir göl daha vardır. Çaroda dağının eteğinde Dyaj (Day) köyünün 10-12 km ötesinde bulunur. Eni 100m, uzunluğu 200m, derinliği 4mdir.

BİTKİ ve İKLİM

Çeçenistanda yüzey şekillerinin çeşitliliği toprağa ve bitki örtüsüne de yansır. Büyük ölçüde yarı-çöl özelliği gösteren Nogay Bozkırı kum tepeleri ve çalılıklarla kaplıdır. Güney ve güneydoğoya doğru, Terek Irmağı yakınlarında, kara toprak ve kestane toprakları üzerinde sorguçotu bozkırlarına geçilir. Nogay Bozkırı, Terek ve Sunja vadilerini de içine alır 1.950 m yüksekliğine kadar dağ yamaçları sık kayın, gürgen ve meşe ormanlarıyla kaplıdır. Daha yükseklerde iğneyapraklı ormanlar, onların üzerinde Alp tipi çayırlar, daha sonra çıplak kayalıklar ve kar-buz tabakaları bulunur. İklim değişkendir ama genellikle kara iklimi hakimdir.
Çeçenistanda bitki örtüsü denince ilk akla gelen, asırlık ormanlardır. Ülkenin güneyi ise keşfedilmeyi bekleyen botanik bahçeleriyle kaplıdır. Çeçenistan, ovadaki suları bol, arazileri son derece verimli bir ülkedir. Asırlık ağaçların gölgelediği geniş ormanların seyreldiği yerlerde bahçeli evler kuruludur. Ormanlar arasındaki açıklıklarda mısır, tahıl ve her çeşit meyva yetiştirilir, oldukça iyi sonuç alınır. Bu ormanlar Çeçenlerin hayat kaynağıdır. Zira ormanları kendilerine siper edinerek amansız düşmanlarına karşı asırlarca karşı koymuşlardır.
Çeçenistan Ruslar için şiir ve rüya alemidir. Ülke, yeşil ovaları, meyveli ağaçları, çağlayan suları, karlı ovaları ile tatsız hayatından usanmış ruhlar için tek sığınılacak yerdir.
Çeçenistandaki ormanlar Rus istilasından evvel gayet sık ve zengindi, hatta memleketin savunma duvarları statüsündeydi.

700 mden yüksek kısımlarda, gürgen ağaçlarına rastlanır. Ovalarda, vadilerde, dağların yamaçlarında bol çayır ve her çeşit bitki vardır. Dağların ördüğü muhteşem dekor, kar bölgeleri, çamlıklar, yeşil yamaçlar, coşkun sular, köpüklü şelâleler, heybet ve güzelliği aynı anda yaşamak, turizm için eşi ve benzeri bulunmayan hususlardır. Bir de buna Sernovodak şehrindeki kaplıcayı da eklersek şahane dekoru bir parça göz önüne getirmiş oluruz.
Kafkasyada aynı dönemde üç mevsimin yaşanması çok görülür. Bu durum Kafkasyanın doğal yapısının önemli bir özelliğidir. Kafkasyanın iklimi, yazları ılık, kışları soğuktur. Senenin büyük bir kısmında dağlar, karla örtülü kalır. Dünyanın hiçbir bölgesinde, tabiat zenginliği açısından eşi ve benzerine rastlanmayan Kafkasya, hali hazırdaki sıkıntılardan kurtulursa geleceğin turizm patlamasına aday bir bölge olabilir. Kafkasyanın en önemli nehirleri Çeçenistandan geçerek Hazar denizine dökülen Terek nehri ile, Çerkes bölgesinden akıp Karadenize dökülen Kuban nehridir.